Yaşlılık Nedir ? Nasıl Tanımlanır?

  • 0 yorum
  • 1628 görüntüleme

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

*

Çevrimdışı Sağlıklı Yaşam

  • '' Her Derde Deva ''
  • *****
  • 658
    • Diyabet Rehberim
Yaşlılık Nedir ? Nasıl Tanımlanır?
« : 12 Ocak 2018, 21:35:16 »
Yaşlılık Nedir ? Nasıl Tanımlanır?

Yaşlılık

Uzun bir yaşam, sağlık göstergesi olarak kabul edilmektedir. Nüfusun yaşlanması da sağlık alanında iyileşme olarak yorumlanabilir. Dünyada hemen bütün ülkelerde 60 yaş üzeri nüfusun oranı hızla artmaktadır. Yaşam süresinin uzaması yanı sıra doğurganlıktaki azalma da bu artış oranından sorumludur. Dünya sağlık örgütü 60 yaş üzeri nüfusu 650 milyon olarak hesaplamakta ve bunun 2025 te 1.2 milyar 2050 de 2 milyar olacağını öngörmektedir. Nüfus yaşlanırken sağlık politikaları da bu değişime paralel değişimler göstermekte, yaşlı nüfusun topluma sağlıklı ve güvenli katılımını sağlamak için yapılan çalışmalar artmaktadır. Yaşa bağlı kronik hastalıkların görülme sıklığı artmakta, buna yönelik koruyucu ve tedavi edici çalışmaların da bu politikalarda ağırlığı artmaktadır..

Yaşlanma arkadaşlar, iş arkadaşları, aile üyeleri ile birlikte yaşanan süreçtir. Dünya Sağlık Örgütü sağlığı fiziksel, mental ve sosyal iyilik hali olarak tanımlar. Yaşlılıkta bunun anahtar kelimeleri ise bağımsız ve kendi kendine yetebilmeyi amaçlayan aktif yaşlanma olmalıdır.

Yaşlanma canlı dokularda zamanla kendisini gösteren geriye dönüşü olmayan değişmelerdir. Yaşlanma ile vücut fonksiyonlarında görülen zayıflama ve azalma, doğal ve fizyolojik olarak kabul edilir. Ancak bu azalmadaki hız bireyler arasında farklılıklar gösterebilmektedir. Yaşlanma doğumla başlamakla birlikte yaşlılık kriterleri genellikle 60 yaşlarında kendisini göstermekte ve 80 yaşlarına doğru bu kriterler yerleşmektedir.

Yaşlılığın sınıflandırılması

Orta Yaşlılık: Bu bölüm kişinin çalışma yaşantısındaki 2. bölümü oluşturur ve 40 ile 65 yaş arasını kapsar. Bu dönemde fonksiyonel kayıplar sıklıkla genç erişkinlik dönemi ile karşılaştırılınca % 10 ile 30 arasındadır.

Yaşlılık: 65 ile 75 yaş arasını kapsayan bu dönem sıklıkla emekliliği takip eden bir dönemdir. Fonksiyonel olarak çok büyük kayıpların gözlenmediği ve beklenmediği bir dönemdir. Hatta bazen genç yaşlılık olarak da anılır.

İleri Yaşlılık: 75 ile 85 yaş arasını içeren bu dönemde sıklıkla fonksiyonel kayıplar gözlenir ama kişi genelikle belli bir oranda başkalarına bağımlı olmadan yaşamını sürdürebilecek bir durumdadır.

Çok ileri Yaşlılık: 85 yaş ve üstünü içeren bu dönemdedeki kişiler özel bakıma, özel evlere veya yardımcıya ihtiyaç duyarlar.

ORTALAMA YAŞAM UZUNLUĞU

Romalılar zamanında 20-30 yaşları civarında olan ortalama yaşam uzunluğu 1910'lu yılların başında A.B.D.' de erkekler için ortalam 46.3, bayanlarda 48.3'e ulaşmıştır. Takip eden yıllar itibari ile A.B.D.'de ortalama yaşam uzunluğu sırasıyla 1930'da erkekler için 58.1, bayanlar için 61.6 ya, 1950 lerde sırasıyla 65.6 ve 71.1'e, 1970 de ise 67.1 ve 74.6 ya kadar yükselmiştir. Günümüzdeyse bu rakamlar aynı ülke için 70 yaşlarının üstüne çıkmıştır (Dünya Sağlık Teşkilatı -WHO- nın 1987 yılında verdiği istatiksel sonuçlara göre değişik ülkelerdeki yaşam uzunluğu değerleri Tablo I. de verilmiştir).

Bu konudaki gelişim Türkiye'nin il, ilçe, köy ve bölgeleri için farklılıklar göstermekle birlikte nufusun büyük bir bölümünün yaşadığı üç büyük ilimizde 1967 yılı için ortalama olarak erkeklerde 56 yaşları, bayanlar için 60'lı yaşlar civarında seyrederken (Tablo II.) 1970 yılında Türkiye geneli için erkeklerde 61.59, bayanlarda 68.07' e, 1985 yılında erkekler için 65.10, bayanlar için 71.45'e, 2000'li yıllar için erkeklerde 70'ler civarı bayanlar için 73'ler civarı bir değere ulaşmıştır. Son yıllarda yaşam kalitesinde gözlenen gelişmelerin katkısından çok bebek ölümleri oranlarındaki düşüşlerin bu değerler üzerinde etkili olduğu da ifade edilmektedir (Dinçer 1989). Elde edilen istatistiklerinde gösterdiği gibi yaşlı kişilerin sayı ve oranının arttığı ülkemizde yaşlıları ilgilendiren her türlü bilimsel ve sosyo-ekonomik çalışmaların ve de hizmetlerin artmasının gerekliliği ortaya çıkmaktadır.

                                                Erkek           Kadın
        A.B.D.            (1984)                    72.1                                    79.0
    AVUSTURYA    (1986)                    71.00                            77.80
    BELÇİKA         (1984)                    70.80                            77.80
    BULGARİSTAN (1985                    68.30                            74.2
    DANİMARKA    (1985)                  71.70                            77.70
    FRANSA          (1985)                  71.80                            80.10
    D.ALMANYA     (1985)                 69.50                            75.45
    B.ALMANYA     (1986)                    71.90                            78.50
    YUNANİSTAN   (1985)                 73.50                            78.50
    İSRAİL            (1985)                 73.60                            77.00
    İTALYA            (1985)                    71.30                            77.90
    ROMANYA        (1984)                 67.10                            72.70
    İSVEÇ             (1985)                 73.80                            79.90
    İSVİÇRE          (1986)                 73.80                            80.60
    İNGİLTERE       (1985)                71.90                            77.60
    İSKOÇYA         (1986)                 70.10                            76.30
    YUGOSLAVYA   (1983)                 67.10                            73.00
    KUVEYT           (1986)                 71.90                            74.90
    JAPONYA         (1986)                 75.50                            81.60
        TÜRKİYE         (1985)*               65.10                            71.50

Türkiye Geneli

                   İL          ERKEK   BAYAN
    
           ANKARA         55.60   61.73
    
           İSTANBUL      55.70   59.23
    
           İZMİR            58.34   62.08

Yaşlılıkta vücutta görülen değişiklikler

Kalp ve dolaşım fonksiyonlarında azalmalar görülmektedir. Maksimal kalp atım hızı yaşla birlikte azalır. (220-yaş). İstirahat kalp atım sayısında fazlaca değişiklik olmaz. Kalp kasının pompalama gücü zayıflar. Dakikada pompalanan kan miktarı ortalama her yıl % 1 azalır. Damar esnekliğinde azalmaya bağlı olarak kan basıncı da artma görülür.

Solunum kapasitesi ve dakika solunum sayısı azalır.

Kemiklerde mineral kayıpları görülmektedir (Osteoporoz) Bu bayanlarda daha fazladır. 70 yaşına kadar kadınlar kemik kitlelerinin % 30 unu erkekler ise % 25 ini kaybeder. Bu da kemik kırıkları oluşmasına zemin hazırlar. Eklemlerde kıkırdak yapısında bozulmalar görülür.

Hormon fonksiyonlarında (Cinsiyet, büyüme, tiroid, insulin vb. ) bozulmalar görülür. Cinsel aktivite gençlik dönemine göre azalma göstermekle birlikte hem erkek hem kadında çok ileri yaşlarda bile sürdürülebilmektedir. Fiziksel kapasitedeki azalmalar ve psikolojik faktörlerin bu azalmada etkili olduğu düşünülmektedir..

Beyin ve sinir sisteminde İlerleyen yaşla birlikte kayıplar görülür. Duysal algılamada azalma, sinir-kas sistemindeki değişimler; hareket yeteneğinde, uyumda, koordinasyonda, reaksiyon zamanında azalmalara yol açar. Eşilk eden damar hastalıkları gibi çeşitli hastalıklar da bu azalmaya katkıda bulunur.  Bu fonksiyonel bozulmalar günlük yaşamda birtakım riskleri de beraberinde getirmektedir. Duysal fonksiyonlarda da kayıplar söz konsudur.

Yaşlanma ile fiziksel kapasite azalır. Kas kuvveti, dayanıklılık, eklem hareket açıklığı, denge, beceri, koordinasyon gibi fonksiyonlarda azalmalar, vücut postüründe bozulma, reflekslerde azalmalar, hareketlerde ağırlaşma, söz konusudur. 20-30 yaşlarda en üst düzeyde olan kas kuvvetinde 60 yaşlarında % 30 azalma görülür, ilerleyen yaşlarda bu azalma daha fazla olacaktır. Özellikle gövde ve bacak kaslarında bu azalma daha belirgindir. Bayanlarda benzer yaştaki erkeklere göre kas kuvveti daha azdır. Kas kuvvetindeki kayıplar fonksiyonları olumsuz etkiler. Buna beslenme bozuklukları ve eşlik eden hastalıklar katkıda bulunabilir. Bütün bu değişimler fizik aktiviteye katılımı azaltır. Bu da kısır döngü şeklinde tüm bu fonksiyonlardaki olumsuz gidişi artırır. Eşlik eden hareket sistemini etkileyen hastalıklar bu gidişi daha da hızlandırır.. Sonuçta yatağa ve koltuğa bağımlı hale getirir.

Genellikle fizik aktivite azalmasına bağlı olarak kas kitlesindeki azalmaya rağmen, yağ dokusundaki artma nedeniyle vücut ağırlığında azalma olmaz, hatta artma olur.

Yaşlılarda çeşitli hastalıkların görülme sıklığı artar, bunların yanı sıra nefes darlığı, yorgunluk, kuvvetsizlik, kas-eklem ağrıları, bel ağrısı, gerginlik, iştahsızlık, üzgün ve depresif bir ruhsal durum çoğu kez fiziksel kapasitenin azalmasının sonucu olan şikâyetlerdir.

İleri yaşlarda tüm bu ve benzeri fizik kapasite azalmasına bağlı olarak oluşan şikâyetlerde düzenli egzersiz ve fizik aktiviteye katılımın sağlanması, varsa mevcut hastalıkların tedavisine ek olarak yaşlılarda hem tedavi, hem rehabiitasyon hem de koruyucu hekimlik amacı ile başvurulacak tek seçenektir. Bu aktivite programlarının gençlik ve orta yaş dönemlerinde başlanarak yaşam tarzı haline gelmesi ve yaşlılık dönemine hazırlık olarak tüm dokuların ve vücudun yaşlılık dönemine daha yüksek fizik kapasite ile girmesi açısından çok önemli olacaktır. Tüm fonksiyonlarda azalmanın kaçınılmaz olduğu bu döneme ne kadar yüksek düzeyde girilirse yaşam kalitesi o denli yüksek olarak devam edecektir. Fizik aktivite yanı sıra uygun ve sağlıklı bir beslenme ve ruhsal durumun desteklenmesi doğal ve fizyolojik yaklaşımlar olarak yaşlılık döneminde diğer yaşlardan daha çok yararlı olacaktır.

Aktif Yaşlanma

Aktif yaşlanma sağlıklı yaşam beklentisinin ve yaşam kalitesinin yaşlılkta da devam etmesini amaçlar. Aktif anlam olarak sadece fiziksel olarak aktif olmayı ve çalşmaya devam edebilmeyi değil, aynı zamanda sosyal, ekonomik, kültürel, ruhsal, ve toplumsal etkinliklere katılımın devam etmesi anlamına da gelmektedir. Yaşlı bireylerin fiziksel, sosyal ve ruhsal iyilik halini, sosyal yaşama katılımlarının artırılabilmesi için sahip oldukları potansiyellerinin farkına varmalarının ve kullanabilmelerin yolunu açmak, yeterli korunma, güvenlik ve bakım desteğine ulaşabilmelerini amaçlar.

Yaşlılarda fiziksel inaktivite oranı yaklaşık %33'tür. İleri yaşlarda fizik kapasite eşik değere yakındır ve minimal azalmalar dahi sandalyeden kalkmak gibi günlük aktiviteleri olumsuz yönde etkilemektedir. Eklenen bir hastalık atağı daha önceden sağlıklı olan bir yaşlıyı tamamen bağımlı ve immobil yapabilir. Fiziksel kapasite azalması yanı sıra, kronik hastalıklar ve uygun olmayan kullanımlar aktivitede kısıtlamalara neden olur. Uygun egzersiz programları ile fizik aktivite artışının sağlanması, hastalıkların tedavilerinin ve rehabilitasyonlarının vazgeçilmez bileşenleridir. Düzenli egzersizler yaşlılığın tabii bir sonucu olarak görülen birçok problemi önlediği gibi yaşam kalitesini etkileyen fonksiyonel kayıpları azaltmada, fiziksel kapasiteyi arttırmakta ve yaşlıların kimseye muhtaç olmadan yaşamalarına ve yaşamlarından zevk almalarına yardımcı olmaktadır. Etkileri açısından fiziksel aktivite gençlere oranla yaşlılarda çok daha önemlidir. Fiziksel aktivitenin insan yaşamını uzattığına dair kanıtlar yoktur, ancak çok önemli ve gerekli vücut fonksiyonlarını geliştirdiği açıktır. Fizyolojik fonksiyonlar aktif bireylerde aynı yaştaki inaktif birine göre % 25 daha yüksektir.

YAŞLILIKTA OLUŞAN DEĞİŞİKLİKLER

Yaşlılıkta oluşan değişiklikler öncelikle beyin, merkezi sinir sistemi, çevre sinirler ve sonuçta kas sistemi üzerinde etkili olur. Sinir hücrelerindeki kayıplar yanında bir kısım hücresel elementlerdeyse artış gözlenir. 20-96 yaşları arasında beyinin ağırlığı % 7-11 azalır. Beyin zarındaysa 10-12 milyar olarak varsayılan sinir hücre sayısındaysa her gün yaklaşık 100 000 lik bir kayıp söz konusudur ki bu kayıbın beynin belli bölgelerinde çok daha yoğun olduğu da ifade edilir.

SİNİR-KAS SİSTEMİNDEKİ ZAYIFLAMA

Yaşlılıkta sıklıkla gözlemlenen değişiklik haraket azlığıdır. Bu; kasların az kullanılmasına ve kas hücre kayıplarına yol açar. Bu da kuvvet kaybı olarak fonksiyonlarımıza yansır. Kas sisteminde meydana gelen hücresel ve fonksiyonel kayıpların diğer nedenleri arasında beslenme bozukluğu ve hormonal değişiklikleride sayabiliriz. Fakat en etkili olan az kullanım yani haraketsizlikdir.

HİPOKİNETİK HASTALIKLAR

Yaşlılarda meydana gelen fiziksel değişiklikler eğer hipokinetik bir hastalık, zayıf bir fizik kapasite ve kondisyonla sonuçlandıysa sıklıkla bu değişiklikler yaşın ilermesine bağlanır. Yani neden olarak yaşın ilerlemesi gösterilir. Kişi yaşlandığı, fiziksel olarak inaktif olduğu zaman eklemleri vücuda doğru haraket ettiren kaslar (fleksör) kısalır, yerçekimine karşı başın, vucudun ve eklemlerin duruşunu sağlayan kaslarsa güçsüzleşir. Bel ve omuz kaslarındaki zayıflamalar vucudun duruş pozisyonunu da etkiler ve kamburluk gibi şekil bozuklukları oluşur. Bu şekil bozukluğuda ileri dönemlerde göğüsün fiziksel yapısını etkiliyerek solunum fonksiyonunda bozukluklara ve yetersizliklere yol açar. Tabiki kişinin solunum kapasitesindeki bu değişiklik onun fiziksel kapasitesinde de belirgin bir azalmaya neden olur.

Yaşlılık ve az kullanım sonucu kaslarda meydana gelen kısalmalar, uyumsuzluklar, eklem haraket yeteneğinin azalmasına neden olur. Bundan dolayı birçok yaşlı kişi uzun süre oturduktan sonra ayakta durmakta ve oturup kalkmakta zorlanır. Zayıflamış bel ve kalça kasları da bu olumsuz değişikliklerden sorumlu diğer nedenlerdir. Bütün bunların en önemli nedeni de kasların az kullanılması ve uygun egzersizler yapılmaması sonucunda kasların gerginliklerini kaybetmesidir. Eğer iskelet-kas, damar ve sinir sistemi hastalıkları da bu olumsuzlukları eklenirse kişinin haraket yeteneğindeki kısıtlamalar çok daha belirgin olarak ortaya çıkar.

Özellikle boyun bölgesinde meydana gelen kireçlenmeler, şekil bozuklukları beyine giden damarlara yaptığı bası nedeniyle beyin kan akımında bir azalmaya yol açar. Buna kalbin pompalama gücündeki azalmada eklendiğinde beynin kanlanmasında dolayısiyle oksijenlenmesinde belirgin bir yetersizlik ortaya çıkar. Bütün bu değişiklikler baş dönmesiyle (özellikle pozisyon değiştirirken) kendini gösterir. Bu da kişinin haraket yeteneğini kısıtlayan diğer bir faktördür.

KALP-DOLAŞIM SİSTEMİ DEĞİŞİKLİKLERİ

Kalp-dolaşım sistemindeki değişikliklerden en belirgin olanı tahmini maksimal kalp atım sayısının (= 220-yaş) yaş artışına paralel düşmesidir. Gençlerde dakikada 200 civarı olan bu değer 65 yaşlarında dakıkada 155-160'lara kadar düşer. İstirahat kalp atım sayısındaysa çok az bir değişiklik görülür. Bu görüntüye eşlik eden diğer önemli bir fonksiyonel değişiklikse kalbin dakikada pompaladağı kan miktarında gözlenen azalmadır.

SOLUNUM SİSTEMİ DEĞİŞİKLİKLERİ

Solunum fonksiyonlarındaki gözle görülür bir değişiklik dakikdaki soluk alıp verme sayısının azalmasıdır. Bunun altında yatan en önemli nedenlerden biri solunum kaslarındaki zayıflamadır. Ayrıca oluşan kamburluk gibi göğüs kafesinin yapısını bozan iskelet yapı değişiklikleri de etkendir.

HORMONAL DEĞİŞİKLİKLER

Yaşlılıkta sadece organların fonksiyonlarında değil bu organların fonksiyonları arasındaki uyumda da zayıflamalar görülür. Sinir ve hormonal sistem arasındaki kontrolün uyumunda gözlenen zayıflama vucudun karşılaştığı iç ve dış kaynaklı streslere uyum sağlama yeteneğini de zayıflatır. Çünkü enerji sağlama, vucut ısısını ve kan şekerini düzenleme, kaslar için gerekli proteinin yapımı, cinsiyet özelliklerinin korunması ve gelişimi, kalp atım hızı, tansiyon, barsak haraketlerinin düzenlenmesi gibi birçok vucut fonksiyonunun düzenlenmesinde vücuttan salgılanan hormonlar sorumlu ve etkendir.

KEMİK KAYIPLARI

Yaşlılıkla vücutta gözlemlenen diğer önemli bir değişiklik de kemiklerdeki mineral kayıplarıdır. Osteoporos olarak da isimlendirilen kemik dokusundaki bu kayıplar bayanlarda erkeklerden çok daha fazla görülür ve kişiyi kemik kırıklarına kadar götüren önemli bir değişikliktir. Yaklaşık 35 yaşından itibaren başlayan bu kayıp 90 yaşlarına kadar erkeklerde % 20, bayanlardaysa % 30'lara varan bir düzeydedir. Kemik dokusundaki kalsiyum kaybı 65 yaşlarında erkeklerde yaklaşık % 8.8, bayanlarda 13.8 dir. Erkeklerle bayanlar arasındaki bu farklılıklar hormonal nedenlerin bir sonucudur.

CİNSEL AKTİVİTE KAYIPLARI

Erkeklerde cinsel istek ve gücün normal olarak erişkinliği takiben aşamalı olarak azaldığı düşünülür. Fakat bununla ilgili kesin birşeyler söyleyebilmek için yeterli delil yoktur. Yapılan bir çalışmada 60 ile 90 yaş arasında ve 149'u halen evli olan 250 kişilik gurubta, 75 yaşının altında olanların % 60 'nın , 75 yaşının üstündekilerin % 25'inin cinsel bir sorununun olmadığı tespit edilmiştir. 149 kişilik evli gurubunsa % 54'ünün düzenli cinsel aktivite içerisinde olduğu gözlemlenmiştir. Bu grubun içindeki cinsel aktivitesine devam eden en yaşlı çifin erkeğinin 88, bayanınsa 90 yaşında olduğu da vurgulanmıştır. Ayrıca bu grup içinde yer alan 101 kişinin bekar veya dul olduğu düşünüldüğünde sonuçlar çok daha anlamlı hale gelmektedir.

Sonuçta; çalışmalar cinsel aktivitede yaşın ilerlemesiyle ortaya çıkan değişikliklerin kişisel kaynaklı olduğu gerçeğini ortaya koymaktadır. Cinsel aktivite düzeyinin kişinin erken yaşlardaki seks alışkanlıklarıyla bağlantılı olduğunu ve çok ileri yaşlarda bile cinsel aktivitenin sürdürülebileceği otoritelerce ifade edilmektedir.

Sağlıkla Kal .....
Linkleri görebilmeniz için izniniz yok! Üye ol veya Giriş yap
Linkleri görebilmeniz için izniniz yok! Üye ol veya Giriş yap