Şarbon Hastalığı- Tipleri, Belirtisi, Tanısı, Tedavisi, Bulaşma yolları ve Şarbondan korunma

  • 0 yorum
  • 1013 görüntüleme

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

*

Çevrimdışı Sağlıklı Yaşam

  • '' Her Derde Deva ''
  • *****
  • 658
    • Diyabet Rehberim
Şarbon Hastalığı- Tipleri, Belirtisi, Tanısı, Tedavisi, Bulaşma yolları ve Şarbondan korunma

ŞARBON HASTALIĞI NEDİR?

Bakteriyel bir hastalık olan şarbon, ot yiyen hayvanlardan insanlara temas yolu ile geçen ve kimi zaman ölümle sonuçlanabilen bir hastalıktır. Toprakta ve meralarda bulunabilen bakteriyel bir enfeksiyon hastalığıdır. Temas durumunda bulaşabileceği gibi solunum yolu ile bulaşması durumunda oldukça tehlikelidir.

Bir tür bakteri olan basil, şarbonun etkenidir. Ancak şarbon insandan insana bulaşmaz. Bu bakterinin bulunduğu hayvanlarda temasta bulunulması veya o hayvanın etinin tüketilmesi durumunda bakteri kişinin vücuduna yerleşir. Şarbonun ortaya çıkış şekli tam olarak bilinmese de laboratuar ortamında oluşturulduğu ve biyolojik silah olarak kullandıkları düşünülmektedir.

ŞARBON TİPLERİ

Bacillus anthracis organizmada giriş kapısına bağlı olarak deri ve iç organ şarbonu şeklinde klinik tablolar oluşturur. İnkübasyon dönemi 1-10 gün olup mukozalardan girişte daha kısa, deriden girişte daha uzundur. lezyonların devamı süresince bulaştırıcılık da devam eder.

DERİ ŞARBONU (Kutanöz Şarbon-Kara kabarcık)
 
Deri şarbonu, anthraks sporlarının zedelenmiş deri ve sıyrıklardan vücuda girmesi sonucu oluşur. Deri altına giren anthraks sporları açılır, vejetatif basiller ortaya çıkar ve bunlar süratle çoğalırlar, kuvvetli bir ödeme ve doku nekrozuna neden olan toksini serbest bırakırlar. Bu bölgede içinde çok az lökosit olan, bol proteinli bir eksuda ortaya çıkar. Bacillus anthracis’ler bulundukları yerden lenf yolları ile kana yayılma ve orada çoğalma eğilimindedir.

Bakteriler derideki sıyrık ve yaralardan girerler. Şarbon olgularının % 95’inden fazlasını oluştururlar. Genellikle çevre ile teması olan el, kol, yüz boyun daha az olarak ayak ve bacak gibi açık deri bölgelerinde görülür. 2 klinik şekli vardır:

A-) Püstül malign (Çoban Çıbanı, Kara Kabarcık, Habis Sivilce):

Şarbonun en sık rastlanılan şeklidir. Basil veya sporların deriye girmelerinden 12-36 saatlik bir kuluçka döneminden sonra (bazen 10 güne kadar uzayabilir) ilk önce makül şeklinde bir lezyon ortaya çıkar. Kaşıntı ve yanma vardır. Hızla gelişerek papül, 1-2 gün içinde seröz sıvı toplanarak vezikül halini alır. 3-4 gün içinde patlayan vezikül karakteristik bir görünüm veren nekrotik ülser haline döner. Ülserin üstü siyah sert bir kabukla örtülü olup, bulunduğu yerde bir çukurluk vardır. Çapı bazen 6 cm’ye varabilir.

Ülserin çevresinde veziküller ve büller bulunur. lezyon bölgesinde ağrısız, gode bırakmayan yaygın bir ödem ve bölgesel lenfadenopati vardır. lezyon üzerindeki siyah kabuk 2-3 haftada alttaki deriden kopar, yerinde 1-3 cm büyüklüğünde skar kalır. Skarlar yuvarlak veya irregüler şekildedirler. Seröz akıntıdan veya ülserasyon kabuğunun altındaki zeminden alınan eksudada çok az sayıda basil, tek tük parçalı lökosit ve birkaç eritrositin bulunması şarbon eksudası için karakteristiktir. Sızıntı ve ülserasyondan alınan eksuda içerisinde vejetatif Bacillus anthracis’ler vardır.

Şarbon ülserlerinin önemli karakterleri: etrafında ödemli olması, bül ve veziküllerin bulunması ve en önemlisi ağrısız olmasıdır.

Hafif olgularda lokal lezyon dışında ateş, baş ağrısı, kas ağrıları, bulantı, kusma gibi genel enfeksiyon belirtileri olabilir. Kan tablosunda hafif bir lökositoz ve nötrofili gözlenir.

B-) Ödem malign (Habis –Kötü- Ödem) :

Burada giriş kapısı ve bulaşma şekli aynı olmasına karşın açıkça bir ülserasyon bulunmayabilir. Giriş yerinde ufak bir papül olabilir. Enfeksiyon bağ dokusu, boyun, göğüs, göz kapakları, deri altı dokusunda ve mukozalar altında yayılma gösterir. Ödem yumuşaktır, gode bırakmaz. Genel durum biraz daha ağrıdır. Larinks ödemine ve asfiksiye sebep olan lezyonlar daha çok ön servikal üçgene yakın olan lokalizasyonlarda görülür.

Ödem çok yaygın olursa hemokonsantrasyon ve hipotansiyonla sonuçlanabilir. Sekonder sellülitis ve menengitis gelişebilir. Tedavi edilmeyen olgularda mortalite % 20 civarındadır. Tedavi edilmeyen deri şarbonunda % 10 sepsis görülebilir.

AKCİĞER ŞARBONU (İnhalasyon Şarbonu)
 
Akciğerlerden inhale edilen anthraks sporlarının 5 μm’den büyük olanları akciğerlerden mukosilier sistem tarafından dışarı atılırlar. Daha küçük partiküller ise alveollerde veya alveoler duktuslarda birikirler. Bunlar alveoler makrofajlar tarafından fagosite edilip, mediastinal lenf nodlarına taşınırlar.

Sonuçta hemorajik mediastenitis gelişir. Bunu bakteriyemi ve intravasküler bakteri çoğalması takip eder. Menenjit tablosu, septiseminin bir sonucu olarak gelişir.

Tüm şarbon vakaların % 4-5’ini oluşturur. İnkübasyon dönemi şarbonuna göre daha kısadır (1-5 gün). Klinik hemorajik bronkopnömoni şeklindedir. Hastalık bifazik seyirlidir. Başlangıç semptomları ağır bir ÜSYE’nu taklit eder. 2-3 gün süren birinci fazı, şiddetli dispne ve hipoksi ile karakterize daha akut ikinci faz takip eder. Ateş 40-41°C’ye ulaşır. takipne, öksürük, kanlı ve içinde bol anthraks basili içeren balgam, siyanoz, akciğer ödemi, göğüs ve boyunda ödem ve plörezi vardır. Burundan itibaren tüm solunum mukozaları siş ve ödemlidir. Akciğer grafisinde hemorajik Pnömoni, bronkopnömoni, mediastende genişleme, plevrada sıvı toplanması görülür. Kısa zamanda hipotansif hale gelen hastaların % 50’si meningial bulgular gösterir ve 2-3 günde dolaşım ve solunum yetmezliğinden kaybedilir.

GASTROİNTESTİNAL ŞARBON
 
Şarbon vakalarının %1’inden azını oluşturur. İnkübasyon dönemi 2-5 gündür. Enfeksiyon kaynağı anthraks sporları ile bulaşmış besin maddeleridir. Çiğ besinlerle alınan mikrorganizmalar mezenterik lenf nodlarına taşınır ve orada çoğalır, daha sonra hemorajik lenfadenitis, asit ve septisemi yapar. Hastalarda karın ağrısı, ateş, kanlı ishal, hematemez, asit görülür. Kısa sürede şok gelişir. %50 ‘nin üzerinde mortal seyreder.

DİĞER ŞARBON ŞEKİLLERİ:
 
Meningeal şarbon, şarbonunu akut, ağır bir klinik şeklidir. Hastalar 1-6 gün içinde ölür. Daha çok ölümden sonra otopside tespit edilir. Şarbon sepsisi ve farinks şarbonu da görülebilir.

ŞARBON TANISI
 
Anamnez
Fizik muayene bulguları
Laboratuar testleri
Gram boyama (Gram pozitif kapsüllü bakteri)
Kültür (Antibiyotik kullanmadan önce alınan örnekte üreme görülebilir)
Serolojik ve İmmunolojik tanı (PA ve LF karşı oluşan antikorların immunoSorbent Assay” testidir. Antikora bağlanan enzim veya Antijen- Antikor yanıtı ölçmeye yarar.’>ELİSA ile gösterilmesi ya da 2 hafta arayla 4 kat titre artışı)

ŞARBON AYIRICI TANISI
 
-Karbonkül
-Erizipel
-Selülit
-Nekrozitan selülit
–primer sifiliz şankırı
-Orf
-Tularemi

ŞARBON TEDAVİSİ
 

Penisilinler şarbon tedavisinde ilk tercih edilecek ilaçlardır. Penisiline alternatif olarak kullanılabilen ilaçlar kinolonlar, doksisiklin, eritromisindir.

Deri şarbonunda oral penisilin-V 4 x500 mg veya prokain penisilin 2 X 800.000 ünite/gün dozunda 5-7 gün verilir. Bioyolojik silah tehditi olmadan akciğer şarbonu veya menenjiti gelişirse penisilin kristalize 20-30 milyon ünite /gün dozunda tercih edilir. Trakea ve larinks basısı olursa ödemi rahatlatmak için penisiline ek olarak kısa süreli steroid tedaviye eklenir. Biyolojik saldırılarda kinolon veya doksisiklin 1-2 hafta verilir. İnhalasyon şarbonunu önlemek için profilaksi (Siprofloksasin 2 x 500mg / gün, doksisiklin 2 X 100mg/gün) süresi 60 gündür. Lokal yara bakımı yapılır.

ŞARBON KONTROLÜ VE ŞARBONU ÖNLEME
 
Bu anthracis sporları fiziksel ve kimyasal ajanlara karşı oldukça dirençlidir. Yıllarca çevrede bulanabilir. Hayvan orjinli ithalat materyallerinde bulunabilir.

Çalışma alanı infeksiyon ajanı ile patojen içeren…’>kontamine ise çevrenin dekontaminasyonu için paraformaldehit buharı kullanılabilir. Laboratuvarlarda yüzeyler %5 hipoklorit veya %5 fenolle temizlenebilir. Aletler otoklava edilmelidir.

Gerekli giysiler sağlanmalı çalışma alanından çıkarken bunlar da değiştirilmelidir. Endüstriel alanda sentetik materyal kullanımının ve insan aşılarının kullanımının artmasıyla endüstriel şarbon azalmıştır.

Hasta hayvanların veya ölmüş hayvanların ürünlerinin (etlerinin) kullanılması önerilirse bu şarbon önlenebilir.

Otlama alanlarındaki tüm hayvanlar yıllık hayvan aşısıyla aşılanmalıdır. Şarbon şüphesi ile ölen hayvan mikrobiyolojik olarak incelenmelidir. Şarbon şüphesi ile ölen hayvan yakılmalı veya çok derine gömülmelidir. lezyonun drene olduğu giysiler otoklavda sterilize edilmelidir. lezyonu drene olan hastalara “temas izolasyona” tabi tutulmalıdır.

Akciğer şarbonlu hastalarda kişiden kişiye geçiş gösterilmemiştir. İnhalasyon şarbonunda profilaktik kinolon kullanımı faydalıdır.

ŞARBONDA AŞILAMA
 
Hayvanlar için hem attenüe canlı aşı hem de ölü aşı geliştirilmiştir. İnsanda ise ekzotoxin kompenentlerinden elde edilen ölü aşılar ABD’de yeni kullanılmaya başlamıştır. ABD’de 4 farklı tesktil bölgesinde çalışan işçilerde denenmiş %92.5 başarılı bulunmuştur. a Günümüzde hayvanlar için rekombinant teknoloji ile anthrax toxini kompenentlerinden saf olarak hazırlanan yeni antrax aşıları (Protective antijen toxid aşıları ) kullanılmaktadır.



Sağlıkla Kal .....
Linkleri görebilmeniz için izniniz yok! Üye ol veya Giriş yap
Linkleri görebilmeniz için izniniz yok! Üye ol veya Giriş yap